เริ่มต้นใช้งาน

ผลลัพธ์เมื่อเรียนครบ

1. คำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานและปฏิทินจัดทำแผน
2. ฐานข้อมูลสารสนเทศและผลวิเคราะห์ SWOT/TOWS
3. วิสัยทัศน์ พันธกิจ และเป้าประสงค์
4. กรอบกลยุทธ์ ตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย และกลยุทธ์ริเริ่ม
5. แผนพัฒนาการจัดการศึกษา 3–5 ปี
6. แผนปฏิบัติการประจำปีและรายละเอียดโครงการ
7. ระบบติดตาม ประเมิน และทบทวนแผน

ข้อมูลที่ต้องเตรียม

• มาตรฐานและค่าเป้าหมายของสถานศึกษา
• ผลการดำเนินงานย้อนหลังอย่างน้อย 3 ปี และ SAR
• ข้อมูลนักเรียน บุคลากร งบประมาณ อาคาร แหล่งเรียนรู้ และเครือข่าย
• นโยบายและจุดเน้นฉบับปัจจุบันของกระทรวง สพฐ. เขตพื้นที่ และสถานศึกษา
• ข้อเสนอจากผู้เรียน ผู้ปกครอง คณะกรรมการสถานศึกษา และชุมชน

ทำไมต้องมีแผนพัฒนาการจัดการศึกษา

กฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561 กำหนดให้สถานศึกษาจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาที่มุ่งคุณภาพตามมาตรฐาน และดำเนินการตามแผนที่กำหนดไว้ แผนจึงเป็นเครื่องมือเชื่อมมาตรฐานกับการปฏิบัติ ไม่ใช่เอกสารเพื่อรองรับการประเมินเท่านั้น

หน้าที่สำคัญของแผน

• กำหนดภาพอนาคตร่วมกันของสถานศึกษา
• จัดลำดับปัญหาและความต้องการจำเป็น
• เชื่อมเป้าหมายกับกลยุทธ์ โครงการ งบประมาณ และผู้รับผิดชอบ
• ทำให้การติดตามผลและการเขียน SAR ใช้ข้อมูลชุดเดียวกัน
• สร้างความต่อเนื่องแม้มีการเปลี่ยนผู้บริหารหรือผู้รับผิดชอบ

แผน 3–5 ปีกับแผนปฏิบัติการประจำปี

บริหารเชิงกลยุทธ์ด้วย PDCA

วงจรคุณภาพ

1. Plan: วิเคราะห์ข้อมูล กำหนดทิศทาง กลยุทธ์ ตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย และโครงการ
2. Do: จัดทำแผนรายปี จัดสรรทรัพยากร และดำเนินโครงการ
3. Check: เก็บหลักฐาน เปรียบเทียบผลกับเป้าหมาย และวิเคราะห์สาเหตุ
4. Act: ปรับวิธีดำเนินงาน งบประมาณ เป้าหมาย หรือกลยุทธ์อย่างมีเหตุผล

การบริหารเชิงกลยุทธ์ตอบคำถามว่า โรงเรียนอยู่ที่ไหน ต้องการไปที่ใด จะไปถึงได้อย่างไร และรู้ได้อย่างไรว่าบรรลุผลแล้ว

ขั้นที่ 1 แต่งตั้งคณะทำงาน

องค์ประกอบ

• ผู้บริหาร ครู และผู้รับผิดชอบข้อมูล/งบประมาณ
• ผู้แทนคณะกรรมการสถานศึกษา ผู้ปกครอง นักเรียน ชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นตามความเหมาะสม
• ผู้ทรงคุณวุฒิหรือที่ปรึกษา

แบ่งบทบาทให้ชัด

• คณะอำนวยการกำหนดทิศทางและตัดสินใจ
• คณะข้อมูลตรวจสอบความถูกต้องและจัดทำฐานข้อมูล
• คณะวิเคราะห์จัดทำ SWOT/TOWS และความต้องการจำเป็น
• คณะยกร่างจัดทำทิศทาง กลยุทธ์ และโครงการ
• คณะรับฟังความคิดเห็นและจัดทำฉบับสมบูรณ์

Prompt 1: ร่างคำสั่งแต่งตั้ง

จัดทำร่างคำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของ [ชื่อโรงเรียน] ระยะ [ปีเริ่ม–ปีสิ้นสุด] โดยใช้รายชื่อและตำแหน่งที่ให้เท่านั้น แบ่งเป็นคณะอำนวยการ คณะข้อมูล คณะวิเคราะห์ คณะยกร่าง และคณะรับฟังความคิดเห็น ระบุหน้าที่ ผลผลิต และกรอบเวลา ใช้ภาษาราชการ และเว้นช่องข้อมูลที่ยังไม่ทราบ ห้ามสร้างชื่อบุคคลหรือวันที่เอง

ขั้นที่ 2 รวบรวมข้อมูลสารสนเทศ

ข้อมูลต้องถูกต้อง ครบถ้วน เป็นปัจจุบัน และครอบคลุมทั้งวิชาการ งบประมาณ บุคลากร และบริหารทั่วไป

กลุ่มข้อมูลขั้นต่ำ

1. ข้อมูลพื้นฐานนักเรียน บุคลากร ที่ดิน อาคาร และทรัพยากร
2. ผลลัพธ์ผู้เรียน ผลสัมฤทธิ์ คุณลักษณะ สุขภาวะ และความปลอดภัย
3. กระบวนการบริหาร หลักสูตร แหล่งเรียนรู้ เครือข่าย และผลประเมิน
4. กระบวนการเรียนรู้ แผนการสอน สื่อ การวัดผล และการจัดชั้นเรียน
5. งบประมาณ รายรับ รายจ่าย และต้นทุนโครงการ
6. นโยบายและความต้องการของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

Prompt 2: ตรวจความพร้อมข้อมูล

ตรวจรายการข้อมูลของ [ชื่อโรงเรียน] สำหรับจัดทำแผนพัฒนา 3–5 ปี แยกเป็นข้อมูลที่มีแล้ว ข้อมูลล้าสมัย ข้อมูลขาด และข้อมูลที่ต้องตรวจสอบ ระบุเจ้าของข้อมูล แหล่งหลักฐาน ช่วงเวลา และวิธีเก็บเพิ่มเติม ห้ามอนุมานตัวเลขแทนข้อมูลที่ขาด

ขั้นที่ 3 วิเคราะห์ SWOT และ TOWS

SWOT ต้องมาจากหลักฐาน ไม่ใช่ความรู้สึก จุดแข็งและจุดอ่อนเป็นปัจจัยภายใน ส่วนโอกาสและอุปสรรคเป็นปัจจัยภายนอก

แปลงผลวิเคราะห์เป็นกลยุทธ์

• SO: ใช้จุดแข็งคว้าโอกาส
• WO: ใช้โอกาสแก้จุดอ่อน
• ST: ใช้จุดแข็งลดผลกระทบจากอุปสรรค
• WT: ลดจุดอ่อนและหลีกเลี่ยงความเสี่ยง

Prompt 3: วิเคราะห์ SWOT/TOWS

จากข้อมูลจริงของ [ชื่อโรงเรียน] ที่แนบ วิเคราะห์ SWOT โดยอ้างหลักฐานทุกข้อ จากนั้นสร้าง TOWS Matrix เสนอทางเลือก SO, WO, ST และ WT พร้อมจัดลำดับตามผลกระทบ ความเร่งด่วน ความเป็นไปได้ และความสอดคล้องกับมาตรฐาน หากข้อมูลไม่พอให้ระบุข้อมูลที่ต้องขอเพิ่ม ห้ามเติมข้อความทั่วไปที่ไม่มีหลักฐาน

ขั้นที่ 4 กำหนดวิสัยทัศน์ พันธกิจ และเป้าประสงค์

วิสัยทัศน์

บอกภาพอนาคตที่โรงเรียนต้องการเป็น มีกรอบเวลา สะท้อนคุณภาพผู้เรียน และจดจำได้ ไม่ใช่การรวมคำขวัญหลายประโยค

พันธกิจ

ระบุบทบาทที่โรงเรียนต้องทำเพื่อให้วิสัยทัศน์เป็นจริง ครอบคลุมผู้เรียน การเรียนรู้ การบริหาร บุคลากร และการมีส่วนร่วมตามบริบท

เป้าประสงค์

ระบุผลสำเร็จที่ต้องการให้เกิด เชื่อมโยงกับวิสัยทัศน์และพันธกิจ และนำไปกำหนดกลยุทธ์กับตัวชี้วัดได้

Prompt 4: ตรวจความสอดคล้อง

ยกร่างวิสัยทัศน์ พันธกิจ และเป้าประสงค์ของ [ชื่อโรงเรียน] จากมาตรฐาน บริบท SWOT/TOWS และความต้องการจำเป็นที่แนบ จัดทำตารางเชื่อมโยง Vision–Mission–Goal พร้อมอธิบายหลักฐานรองรับแต่ละข้อ ห้ามใช้ถ้อยคำกว้างที่ไม่สามารถนำไปกำหนดตัวชี้วัดได้

ขั้นที่ 5 กำหนดกรอบกลยุทธ์

กรอบกลยุทธ์ประกอบด้วย ประเด็นกลยุทธ์ วัตถุประสงค์เชิงกลยุทธ์ ตัวชี้วัด ข้อมูลฐาน ค่าเป้าหมาย กลยุทธ์ริเริ่ม และโครงการ

ลำดับการออกแบบ

1. จัดกลุ่มพันธกิจและเป้าประสงค์เป็นประเด็นกลยุทธ์
2. กำหนดผลสำเร็จเป็นวัตถุประสงค์เชิงกลยุทธ์
3. เลือกตัวชี้วัดที่วัดผลลัพธ์ ไม่ใช่เพียงจำนวนกิจกรรม
4. ระบุ Baseline และค่าเป้าหมายรายปี
5. ออกแบบกลยุทธ์ริเริ่มจาก TOWS
6. กำหนดชุดโครงการและหน่วยรับผิดชอบ

Prompt 5: สร้างกรอบกลยุทธ์

จัดทำกรอบกลยุทธ์ของ [ชื่อโรงเรียน] ระยะ [3–5 ปี] จากทิศทางและ TOWS ที่แนบ แสดงประเด็นกลยุทธ์ วัตถุประสงค์ ตัวชี้วัด Baseline ค่าเป้าหมายรายปี กลยุทธ์ริเริ่ม โครงการ และผู้รับผิดชอบ ทุกค่าเป้าหมายต้องอ้างข้อมูลฐาน หากไม่มี Baseline ให้ระบุว่าต้องเก็บข้อมูลก่อน ห้ามเดาตัวเลข

ตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย และกลยุทธ์ริเริ่ม

ตรวจตัวชี้วัด

• สัมพันธ์กับวัตถุประสงค์เชิงกลยุทธ์
• มีนิยาม วิธีคำนวณ แหล่งข้อมูล และรอบรายงาน
• วัดผลลัพธ์หรือการเปลี่ยนแปลง ไม่ใช่นับกิจกรรมอย่างเดียว
• ผู้รับผิดชอบสามารถเก็บข้อมูลได้จริง

ค่าเป้าหมาย

กำหนดจากข้อมูลฐาน แนวโน้ม ทรัพยากร และ Benchmark ที่เหมาะสม โดยไล่ระดับรายปีให้สัมพันธ์กับโครงการ

Prompt 6: ตรวจคุณภาพตัวชี้วัด

ตรวจตัวชี้วัดและค่าเป้าหมายของ [ชื่อโรงเรียน] ว่าสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ มีสูตรหรือเกณฑ์วัด แหล่งข้อมูล Baseline เป้าหมายรายปี และผู้รับผิดชอบครบหรือไม่ ระบุข้อที่วัดไม่ได้ ซ้ำซ้อน หรือตั้งเป้าสูง/ต่ำเกินข้อมูล แล้วเสนอข้อความแก้ไขโดยไม่สร้างตัวเลขใหม่

จัดทำแผนพัฒนา 3–5 ปี

โครงสร้างที่แนะนำ

1. บทนำ หลักการ เหตุผล และกระบวนการจัดทำ
2. ข้อมูลพื้นฐานและผลการวิเคราะห์สภาพแวดล้อม
3. ทิศทางการจัดการศึกษา: วิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าประสงค์
4. กรอบกลยุทธ์ ตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย กลยุทธ์ริเริ่ม
5. ชุดโครงการ/กิจกรรม งบประมาณโดยประมาณ และผู้รับผิดชอบ
6. ระบบนำแผนไปใช้ ติดตาม ประเมิน รายงาน และทบทวน
7. ภาคผนวก คำสั่ง มติ และหลักฐานการมีส่วนร่วม

Prompt 7: ตรวจร่างแผน

ตรวจร่างแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของ [ชื่อโรงเรียน] ว่าครบตามโครงสร้างและมีความเชื่อมโยงจากมาตรฐาน–ข้อมูล–SWOT/TOWS–ทิศทาง–กลยุทธ์–ตัวชี้วัด–ค่าเป้าหมาย–โครงการหรือไม่ แสดงผลเป็นตาราง ข้อ/จุดแข็ง/ช่องว่าง/ความเสี่ยง/ข้อเสนอแก้ไข และระบุข้อมูลที่ต้องตรวจสอบก่อนเสนอความเห็นชอบ

ออกแบบโครงการตามแผนพัฒนา

โครงการเป็นกลไกแปลงกลยุทธ์สู่ผลลัพธ์ ต้องเชื่อมกับวัตถุประสงค์ ตัวชี้วัด และค่าเป้าหมาย ไม่ควรเริ่มจากการทำกิจกรรมเดิมแล้วค่อยหาเป้าหมายมารองรับ

องค์ประกอบขั้นต่ำ

• หลักการและเหตุผลที่อ้างข้อมูลจริง
• วัตถุประสงค์ที่วัดได้
• เป้าหมายเชิงผลผลิตและผลลัพธ์
• กลุ่มเป้าหมาย กิจกรรม ปฏิทิน ผู้รับผิดชอบ
• งบประมาณแยกรายการและแหล่งเงิน
• ตัวชี้วัด วิธีวัด เครื่องมือ และหลักฐาน
• ความเสี่ยงและแนวทางจัดการ

Prompt 8: ออกแบบโครงการ

จัดทำร่างโครงการของ [ชื่อโรงเรียน] จากกลยุทธ์ [ระบุ] และค่าเป้าหมาย [ระบุ] ใช้ข้อมูลปัญหาและทรัพยากรที่แนบ แสดงเหตุผล วัตถุประสงค์ ผลผลิต ผลลัพธ์ กิจกรรม ปฏิทิน งบประมาณ ตัวชี้วัด วิธีวัด เครื่องมือ หลักฐาน ความเสี่ยง และผู้รับผิดชอบ หากไม่มีราคาหรือจำนวนให้ใช้ช่อง [ต้องกรอก] ห้ามเดางบประมาณ

Prompt 10: วิพากษ์โครงการ

วิพากษ์ร่างโครงการที่แนบ ตรวจความสัมพันธ์ระหว่างปัญหา วัตถุประสงค์ เป้าหมาย กิจกรรม งบประมาณ ตัวชี้วัด วิธีวัด เครื่องมือ ผลที่คาดว่าจะได้รับ และกลยุทธ์ของโรงเรียน แสดงข้อขัดแย้ง ช่องว่าง และข้อความเสนอแก้ไข ห้ามรับรองตัวเลขหรือราคาที่ยังไม่มีหลักฐาน

จัดทำแผนปฏิบัติการประจำปี

วัตถุประสงค์

เพื่อยืนยันเป้าหมายรายปี จัดลำดับโครงการ จัดสรรงบประมาณ มอบหมายผู้รับผิดชอบ และกำหนดระบบติดตามที่ทำได้จริง

5 ขั้นตอน

1. วิเคราะห์แผนพัฒนา 3–5 ปีและผลปีที่ผ่านมา
2. ประมาณการรายรับของโรงเรียน
3. ประมาณการรายจ่ายประจำ งานตามโครงสร้าง โครงการกลยุทธ์ และงบสำรอง
4. คัดเลือกและจัดลำดับโครงการตามผลกระทบ ความเร่งด่วน และทรัพยากร
5. จัดทำร่าง รับฟังความคิดเห็น เห็นชอบ และประกาศใช้

งบประมาณและการจัดลำดับโครงการ

หลักจัดสรรงบประมาณ

• ใช้ประมาณการรายรับที่ตรวจสอบได้
• แยกรายจ่ายประจำกับรายจ่ายพัฒนาคุณภาพ
• แสดงแหล่งเงินและเงื่อนไขการใช้
• กันงบสำรองอย่างมีหลักเกณฑ์
• ตรวจความคุ้มค่าและความซ้ำซ้อนระหว่างโครงการ

เกณฑ์จัดลำดับ

พิจารณาความสอดคล้องกับมาตรฐาน ผลกระทบต่อผู้เรียน ช่องว่างจากเป้าหมาย ความเร่งด่วน ความเป็นไปได้ ความเสี่ยง และทรัพยากร

Prompt 9: จัดลำดับโครงการ

ประเมินรายการโครงการของ [ชื่อโรงเรียน] โดยให้คะแนนความสอดคล้องกับมาตรฐาน ผลกระทบต่อผู้เรียน ความเร่งด่วน ความเป็นไปได้ ความคุ้มค่า ความเสี่ยง และความพร้อมของหลักฐาน สรุปลำดับความสำคัญพร้อมเหตุผลและเงื่อนไข ห้ามเปลี่ยนวงเงินหรือสร้างราคาที่ไม่มีข้อมูล

นำแผนไปใช้ ติดตาม และทบทวน

จากแผนสู่การปฏิบัติ

1. สื่อสารแผนฉบับอนุมัติและหน้าที่ของแต่ละฝ่าย
2. จัดทำปฏิทินติดตามรายเดือน/ไตรมาส/ภาคเรียน
3. เก็บหลักฐานจากงานปกติและบันทึกความก้าวหน้า
4. เปรียบเทียบผลกับ Baseline และ Target
5. วิเคราะห์สาเหตุและออกมาตรการแก้ไข
6. รายงานต่อผู้บริหารและคณะกรรมการสถานศึกษา
7. เชื่อมผลสู่ SAR และแผนรอบถัดไป

Checklist ปิดรอบ